Houtvochtigheidsmeter

Houtvochtmeetinstrumenten maken het mogelijk om het vochtgehalte van hout en houtproducten te bepalen. Bij de procentuele aanduiding van de houtvochtigheid wordt het watergehalte vergeleken met de droge massa.

Nat gewicht – Droog gewicht
----------------------------------------- X 100 = Houtvocht in %
Droog gewicht

Hout is een materiaal met een hoog zwel- en krimpgedrag. Het zet uit bij opname van water en krimpt bij droging, wat vooral bij grotere dwarsdoorsneden vaak leidt tot krimpscheuren. Om schade door dit materiaalspecifieke gedrag te beperken, zijn maximale waarden vastgesteld. Deze waarden kunnen eenvoudig worden gemeten met houtvochtmeters en vergeleken met de voorgeschreven normen.
Hieronder worden verschillende meetmethoden besproken, gevolgd door de toepassingsgebieden van houtvochtmeetinstrumenten.

A. Meetmethoden voor houtvochtmeters
A1. Algemene principes van houtvochtmeetinstrumenten

Bij houtvochtmeetinstrumenten wordt onderscheid gemaakt tussen methoden waarbij:
- Monsters moeten worden genomen → Droogoventechniek
- Insteken of boren in het materiaal nodig is → Elektrische weerstandsmeting
- Het meetapparaat alleen op het oppervlak wordt gelegd → Dielektrische of capacitatieve meting
Bij de keuze van een houtvochtmeter moet u letten op de meetnauwkeurigheid. Een hoge resolutie van het display betekent niet per se een hoge meetnauwkeurigheid van het apparaat. Elektronische houtvochtmetingen zijn afhankelijk van de temperatuur. Daarom hebben goede apparaten een temperatuurcompensatie.
Als verschillende houtsoorten of houtgroepen in het apparaat zijn opgeslagen, moet u altijd de juiste houtcurve selecteren. Controleer de meetwaarden, indien mogelijk, door herhaalde metingen op verschillende locaties uit te voeren.

A2. Houtvochtmeters met de droogoventechniek

Bij de genormeerde droogoventechniek wordt de houtvochtigheid bepaald door het drogen bij 103 °C totdat het gewicht stabiel blijft. Tot 2007 was dit de enige gestandaardiseerde en nauwkeurige methode in de toen geldige DIN 52183-norm. In de huidige DIN EN 13183-norm wordt deze methode nog steeds als referentie gebruikt voor andere meetmethoden. Moderne houtvochtmeters met de droogoventechniek combineren een droogkamer en een precisiebalans in één apparaat. De meeste van deze apparaten zijn ontworpen voor zeer kleine monsterhoeveelheden, waardoor de droogtijd aanzienlijk wordt verkort.
Let op: Niet alle apparaten kunnen de houtvochtigheid direct als eindresultaat weergeven. In plaats daarvan wordt de vochtigheid van het materiaal berekend ten opzichte van de totale massa van het onderzochte monster, oftewel de natte massa.

Voorbeeld:
Een monster met een natte massa van 100 g en een droge massa van 80 g
heeft een materiaalvochtigheid van 20%, maar een houtvochtigheid van 25%.

A3. Houtvochtmeters met de weerstandsmethode

De hoogste meetnauwkeurigheid van houtvochtmeters met weerstandsmeting ligt in het houtvochtbereik tussen 5 en 25%. De meting moet dwars op de houtnerf worden uitgevoerd. Gebruik de juiste lengte van de insteekelektroden voor uw meting. Met gedeeltelijk geïsoleerde elektroden kan het vochtgehalte op verschillende dieptes in de dwarsdoorsnede afzonderlijk worden bepaald.

A4 Houtvochtmeters met capacitieve meetmethode

Met capacitieve houtvochtmeters kunnen metingen vernietigingsvrij en onbeperkt herhaald worden. Het houtvochtgehalte kan zelfs boven de vezelverzadiging worden bepaald. De capacitieve meting werkt ook door laklagen heen. Bij een ongelijkmatige vochtverdeling, verschillen in dichtheid en bij grote dwarsdoorsneden neemt de meetnauwkeurigheid echter af. Houtvochtmeters met een vlaksensor vereisen een grotere, vlakke contactoppervlakte, terwijl bolsensoren slechts een klein oppervlak nodig hebben.

A5 Houtvochtmeters met microgolven of VHF-band golven

Voor metingen in het productie-, droog- of afvulproces kunnen houtvochtmeters met microgolven- of VHF-band-sensoren worden gebruikt, die continu meetgegevens registreren en doorsturen. Via schakelsignalen of besturingstechniek kan het proces dan automatisch worden geregeld.

B Toepassingsgebieden van houtvochtmeters
B1 Houtvochtmeters voor constructiehout en gezaagd hout

Om schade door te vochtig constructiehout te voorkomen, zijn er verschillende voorschriften voor de maximaal toegestane houtvochtigheid. Het naleven van deze voorschriften kan worden gecontroleerd met houtvochtmeters.
DIN 18334 van januari 2005 geeft een maximale vochtigheid bij installatie aan:
Gezaagd constructiehout moet, tenzij anders aangegeven, van naaldhout zijn en mag bij installatie een houtvochtgehalte van maximaal 20% hebben.
Andere maximale houtvochtwaarden zijn:

- Houtskeletbouw maximaal 18%
- Vloeren maximaal 12%
- Onderlagen maximaal 15%
- Trappen 9% ±3%

In DIN 1052, sectie 6.2, staat vermeld:
(3) Om krimpscheuren en dimensionale veranderingen te verminderen, moeten in gebruiksklassen 1 en 2 de houtsoorten met een vochtgehalte van maximaal 20% worden geïnstalleerd. Voor gebruiksklasse 3 mag het vochtgehalte bij installatie maximaal 25% bedragen.
De aanbestedings- en contractbepalingen voor bouwprestaties (VOB, DIN 18355, 2.1.3) geven richtlijnen voor het juiste houtvochtgehalte bij de levering van interieuronderdelen. Hierin staat: "Het vochtgehalte van afgewerkte houten onderdelen mag bij levering de 10% niet overschrijden voor interieurelementen die niet in contact komen met buitenlucht. Voor bouwdelen die permanent aan buitenlucht worden blootgesteld, mag het vochtgehalte maximaal 15% bedragen. Dit vochtgehalte moet op verzoek van de opdrachtgever worden aangetoond."

Het gebruik van droog hout is ook een belangrijke voorwaarde om chemische houtbescherming te vermijden. "Voor de ontwikkeling van houtvernietigende schimmels is een houtvochtgehalte van meer dan 20% vereist." (DIN EN 335-1, Bijlage A, 2.19).
De evenwichtsvochtwaarden die zich na verloop van tijd onder normale omstandigheden instellen, worden in DIN 1052 als evenwichtsvochtgehalte vastgelegd.

Toepassingsgebied	Houtvochtgehalte in massa %
Volledig gesloten gebouwen -met verwarming -zonder verwarming	9 ± 3 12 ± 3
Overdekte, open constructies	15 ± 3
Constructies die volledig aan weersinvloeden blootgesteld zijn	18 ± 6

Houtverwerkende bedrijven kunnen latere gebreken of klachten over te vochtig geïnstalleerd hout voorkomen door bij de levering, verwerking en oplevering van het hout de vochtigheid met houtvochtmeters te meten en de meetgegevens te documenteren. Ook opdrachtgevers en bouwleiders moeten in hun eigen belang houtvochtmeters gebruiken om de vochtigheid van geleverd en geïnstalleerd hout zo snel mogelijk te controleren.

B2 Houtvochtmeters voor brandhout

Brandhout heeft direct na het kappen een vochtgehalte van meer dan 50%. Voordat het verbrand kan worden, moet het ongeveer twee jaar worden opgeslagen of technisch worden gedroogd. Bij een te hoog houtvochtgehalte neemt niet alleen de uitstoot van schadelijke stoffen toe door onvolledige verbranding, maar bestaat ook het risico dat de lagere verbrandingstemperaturen de kachel en de schoorsteen beschadigen. Het ideale vochtgehalte voor verwarming is 15%. Hout met een vochtgehalte boven de 20% mag niet worden verbrand. Voor het meten van het houtvochtgehalte zijn bijvoorbeeld houtvochtmeters met insteeksensoren goed geschikt.

B3 Houtvochtmeters voor houtpellets en houtspaanders

Houtpellets bestaan grotendeels uit bijproducten van houtzagerijen en bosresten. Versnipperd hout met een hoog uitgangsvochtgehalte moet vóór het persen tot pellets worden gedroogd tot ongeveer 12-14% houtvochtgehalte. Voor continue meting tijdens het droogproces worden houtvochtmeters met inlinesensoren (zoals microgolven of VHF-bandgolven) aanbevolen. Ook de kant-en-klare pellets mogen geen hoog vochtgehalte hebben, omdat dit de verbranding negatief beïnvloedt. Het vochtgehalte van los opgeslagen pellets kan worden gecontroleerd met speciale houtvochtmeters. Hierbij wordt de meting uitgevoerd aan de punt van de lange insteeksensor. Voor zaagsel, houtspaanders en houtsnippers zijn er eveneens speciale vochtmeters. Bijvoorbeeld apparaten waarbij een monster van het materiaal in een meetkamer wordt geperst en vervolgens het vochtgehalte wordt gemeten.