VDE Test Cihazı

VDE, 1893 yılında Alman Elektroteknik Derneği adı altında kurulan Elektrik Mühendisliği Elektronik Bilgi Teknolojisi Derneği’nin kısaltmasıdır. VDE, teknoloji alanlarında araştırma yapar, standartları tanımlar, test eder, sertifikalandırır ve uygulama danışmanlığı yapar. Dernek tarafından günümüze kadar yaklaşık 3500 norm ve standart hazırlanıp yayınlanmıştır. Bu standartların çoğu, insanların ve maddi varlıkların elektroteknik cihaz ve tesislerden kaynaklanan tehlikelerden korunması ya da tesislerin düzgün bir şekilde çalışmasının sağlanması için tasarlanmıştır. Standartlarda belirtilen kontrol ve ölçümleri gerçekleştirmek için uygun VDE test cihazları gereklidir.

DIN EN 61577-16 ya da IEC 61557 adı altında yayımlanan ve tanıtılan VDE 0413 Bölüm 16’da elektrikli cihazlardaki koruyucu önlemleri kontrol etmek için VDE test cihazları olarak kullanılacak cihazlara ilişkin gereklilikler açıklanmaktadır. VDE 0413-16, IEC 62638’e göre elektrikli cihazları ya da IEC 62353’e göre tıbbi elektrikli cihazları test etmek için kullanılan ölçüm ve test cihazlarına ilişkin gereklilikleri de belirtir. Standardın hükümleri, ölçümleri yapan kişinin tehlikeye girmemesini, ölçüm değerlerinin doğru ve hassas olmasını ve test edilen elektrikli cihazın VDE test cihazı ile test edildiğinde hasar görmemesini sağlamak için tasarlanmıştır.

- VDE 0701 ya da DIN EN 50678                  Elektrikli cihazların onarımından sonra koruyucu önlemlerin incelenmesi

- VDE 0702 ya da DIN EN 50699                  Elektrikli cihazların tekrar test edilmesi

- VDE 0113-1 ya da DIN EN 60204-1            Makinelerin elektrikli ekipmanlarının güvenliği

- DIN VDE 0100-600                                    Bölüm 6: Test ile alçak gerilim sistemlerinin kurulması

- DIN VDE 0105-100                                      Elektrik tesisatlarının işletimi

VDE test cihazı farklı fonksiyonelliğe sahip çeşitli versiyonlarda mevcuttur. Bazı VDE test cihazları arıza koruma anahtarlarını kontrol etmek için özel olarak tasarlanırken diğerleri VDE testleri için pek çok ölçüm ve kontrol fonksiyonu ve test günlüklerinin hazırlanmasında ek destek sunar. Uygulama amacı ve yapılacak testlerin türü, kapsamı ve sıklığı cihaz seçiminde hangi kriterlerin belirleyici olduğunu belirler. Bir işletme elektrik uzmanı tarafından sadece konumdan bağımsız elektrikli cihazlarının yıllık testini yapmak isteyen bir işletme, kullanılan VDE test cihazında sürekli olarak VDE test cihazlarını kullanmak zorunda olan bir elektrik uzmanından farklı taleplere sahip olacaktır.

- Sunulan ölçüm parametreleri ve ölçüm aralığı

- Kontrol fonksiyonları ve karakteristik değerleri

- Cihaz menüsünden seçilebilir test prosedürleri 

- Ek ölçüm fonksiyonları

- Ölçüm protokollerinin oluşturulmasında destek

- Sensörlerin ve sensör bağlantılarının türü ve düzeni

- Mevcut kablolar, problar ve adaptörler

- Veri depolama türü ve boyutu

- Veri aktarımı için arayüzler

- Değerlendirme ve belgeleme yazılımı

- Kalibrasyon ve ayarlama seçenekleri

- Ekran boyutu

- Görüntülenen yazı ya da grafiğin tanınabilirliği

- Kontrol panelinin düzenlenmesi ve etiketlenmesi

- Boyut, ağırlık, koruma sınıfı

- Taşıma çantası

- Şantiyelerde ya da ticari işletmelerde kullanım için uygunluk

Elektrikli bileşenler, sistemler, makineler ve cihazlar üzerindeki çeşitli güvenlik ve fonksiyon kontrolleri için öngörülen testlere uygun ölçüm cihazları gereklidir. Ölçümlerin ve kontrollerin kapsamı, test edilen nesneden kaynaklanan tehlikelere bağlıdır. Tehlike olasılığı ne kadar fazla olursa kullanılan VDE test cihazının da o kadar fazla ölçüm fonksiyonu sunması ya da birden fazla cihazın kullanılması gerekir.

VDE standartları 0701 ve 0702, elektrikli cihazların kontrol edilmesi için her bir test türünü ve bu testlerin yürütülmesini düzenleyerek insanlar ve maddi varlıklar için oluşabilecek tehlikeleri önler. Bu güvenlikle ilgili denetimler şunları içerir:

- Görünür dış hasarları tespit etmek için görsel muayene

- Belirlenen parametrelerin uygun bir VDE test cihazı ile ölçülmesi

- İncelenen cihazın fonksiyonel testi

- Testin belgelenmesi ve test edilen cihazın işaretlenmesi

Test sırasında bir cihazın hatalı olduğunun tespit edilmesi halinde cihaz tekrar çalıştırılmamalı; etiketlenip ayrı olarak depolanmalı ve daha sonra tamir edilmelidir. Aşağıdaki bölümde uygun bir VDE test cihazının kullanılması gereken bazı ölçüm ve kontroller açıklanmaktadır:

Güvenlik ön test fonksiyonu sunan bir VDE test cihazı, test edilen dış, nötr ve koruyucu iletkenlerini test gerilimi uygulamadan önce test edebilir. VDE test cihazı, gerçekleştirilen bu ön testte bir uyarıda bulunursa bu, ciddi bir izolasyon hatasının olduğu anlamına gelir. Ön test sırasında hatalı olduğu tespit edilen bir cihazda test voltajının uygulanması gereken ölçümler yapılmamalıdır.

Yeterince yüksek yalıtım direncinin belirlenmesi, elektrik çarpmasına karşı koruma önlemlerinden biridir. İzolasyon dirençleri genelde 500 V DC voltajında ölçülür. Sadece düşük voltajlar için tasarlanmış devrelerde test voltajı sırasıyla 250 V ya da 100 V’a düşürülebilir. Bunun için kullanılan VDE test cihazının bu test voltajının seçilmesine izin vermesi gerekir. VDE 0701 ve VDE 0702 standartları, 0.25 Megaohm, 1 Megaohm ve 2 Megaohm güvenlik sınırlarını belirtir. Bu değerlerde genelde akış yoluyla tehlike yoktur. Güvenli yalıtım için ölçüm değerleri cihaz tasarımına bağlı olarak en az 5 Megaohm, 10 Megaohm, 20 Megaohm ya da daha fazla olmalıdır. 5 Megaohm’dan az bir yalıtım direnci, gerektiğinde temizlenmesi ve giderilmesi gereken yalıtım kusurlarını gösterir.

- aktif akım taşıyan teller ve iletken dokunabilir parçalar arasında

- iletken dokunabilir elemanlar ve düşük voltajlı güvenlik bileşenleri arasında

- aktif akım taşıyan teller ve koruyucu iletkenler arasında

- şebeke voltajlı parçalar ve düşük voltajlı güvenlik bileşenleri arasında

Koruyucu iletken akımı ancak izolasyon dirençlerinin başarılı bir şekilde test edilmesinden sonra ölçülür. Bunu yapmak için incelenecek cihaz açılır ve ardından koruyucu iletken üzerindeki akım ölçülür. Ölçüm değerinin belirlenen maksimum değerlerin altında olması gerekir. Koruyucu iletken akıma alternatif olarak tüketici kapalıyken kaçak akım belirlenebilir. Bunun için VDE test cihazı ile dış ve nötr iletkene bir test akımı yerleştirilir ve bu akımın bir kısmının koruyucu iletkene yönlendirilip yönlendirilmediği ölçülür.

Yaralanmaya ya da hasara neden olabileceğinden koruyucu iletkeni olmayan elektrikli cihazlarda bile temas eden parçalara elektrik akmamalıdır. Dokunma akımının akıp akmadığı ve ne kadar yüksek olduğu VDE test cihazı ile belirlenebilir.

Koruyucu iletken, şebeke gerilimi ile çalışan cihazlarda en önemli güvenlik önlemlerinden biridir. Koruyucu iletkene, dokunulabilen elektriksel olarak iletken bileşenler bağlanır, böylece, meydana gelen akımlar hızlı ve güvenli bir şekilde boşaltılır. Koruyucu iletken direncini ölçmek için koruyucu iletkene bir test akımı verilir. Test yapılırken meydana gelen kaçak akımların güvenli bir şekilde boşaltıldığı kanıtlanmıştır.

Kapsamlı test görevleri için genelde özel ek fonksiyonları ve donanımı bulunan özel bir VDE test cihazı kullanılır. Cihaz menüsünden erişilebilen test dizileri ve test protokolleri, ölçüm sonuçları için değerlendirmeler ve cihaz türleri için entegre ve genişletilebilir veritabanları bunlara örnek olarak verilebilir. Çoğu zaman bu cihaz modelleri test ve ölçümleri kolaylaştırmanın yanı sıra test sonuçlarının belgelenmesini ve test edilen cihazların etiketlenmesini de kolayştırır.

Elektrik sistemlerinde yapılan ilk ve tekrar testlerinde DIN VDE 0100-600 ve DIN VDE 0105-100’e göre çeşitli testler ve ölçümler yapılmalıdır. Bir cihaz gerekli testlerden bir ya da daha fazlasına uygun olduğunda VDE test cihazı olarak sunulabilir. İlk bakışta kafa karıştırıcı olarak görünse de VDE test cihazı terimleri test ve ölçümlerin tüm kapsamını kapsayan bir kurulum test cihazı gibi başka ölçüm ya da test fonksiyonları sunmayan bir döner alan test cihazı için eşit derecede uygundur.

- elektrik sisteminin çalışabilirliğinin kontrolü

- güvenlik, koruma ve izleme cihazlarının test edilmesi

- üç fazlı soketlerde dönme alanı yönünün belirlenmesi

- motorların dönüş yönünü belirleme

- bina ya da tesis sistemi teknolojisi için fonksiyonun doğrulanması

- dokunma gerilimi

- koruyucu iletken direnci

- kaçak akım koruma cihazını tetiklemek için kullanılan akımlar

- bağlı elektrik tüketicileri olan ve olmayan izolasyon direnci

- kısa devre akımı

- döngü direnci (empedansı)

- topraklama direnci

- potansiyel dengelemenin sürekliliği

- aşırı akım koruma cihazları için akım gücü

Teknik özellikleri nedeniyle VDE test cihazı olarak uygun olan pek çok kurulum test cihazı hem tek fazlı hem de üç fazlı bağlı elektrik sistemlerinde test için kullanılabilir. Test sonuçları genelde ilgili tesis için bir test protokolüne aktarılır. İyi donanımlı bir VDE test cihazı, özel menü fonksiyonları ve değerlendirme yazılımı sayesinde test protokollerinin oluşturulmasını da kolaylaştırır. Bazı VDE test cihazı modellerinde ölçüm değerleri doğrudan test protokolünde uygun konuma atanabilir ve ek bilgilerle desteklenebilir.