110.258,00 TL
KDV ve Kargo ücreti hariç
Kuvvetler doğrusal hareketleri nasıl etkileyip yönlendirebiliyorsa, tork da dönme hareketleri üzerinde benzer bir etkiye sahiptir; hareketi başlatabilir, hızını artırabilir ya da azaltabilir. Tork, bir kuvvetin dönme ekseninden belirli bir mesafede uygulanmasıyla oluşur. Kuvvet doğrudan dönme noktasına etki ediyorsa, dönme etkisi yani tork meydana gelmez.
Torkun değeri, uygulanan kuvvet ile bu kuvvetin dönme eksenine olan mesafesinin çarpımıyla belirlenir. Bu nedenle, dönme ekseni etrafında oluşan etki; ya kuvvetin büyütülmesi ya da kuvvetin uygulandığı noktanın eksene olan uzaklığının artırılması yoluyla yükseltilebilir.
Tork = Kuvvet * Yol (Mesafe)
M = F * s
Birden fazla kuvvet söz konusu olduğunda, bu kuvvetler büyüklükleri ve yönleri dikkate alınarak vektörel olarak toplanır. Bu durum, oyun parklarındaki tahterevalli örneği ile kolayca gözlemlenebilir. Eğer tahterevallinin iki tarafı eşit olmayan şekilde yüklenmişse, dengeyi sağlamak için ya daha hafif olan tarafa ek yük eklenir ya da ağır olan taraftaki yük dönme noktasına daha yaklaştırılır.
Torklar eşit büyüklüğe ulaştığında, tahterevalli dengede kalır. Bu durumda yukarı-aşağı hareket, yalnızca vücudun hafif ağırlık kaydırmalarıyla; örneğin öne veya arkaya doğru küçük eğilmelerle başlatılabilir.
Tork, vida bağlantılarının sabitlenmesinde önemli bir rol oynar. Güvenlik açısından kritik olan vida bağlantılarında, vidaların veya somunların sıkılması sırasında uygulanması gereken tork değerleri, vida tipi ve bağlantının yapısına bağlı olarak önceden belirlenir.
Örneğin bir motorlu taşıtta lastik değişimi sırasında, bijon somunlarının ilgili tekerlek için belirlenen sıkma torkuna uygun şekilde sıkılması gerekir. Gereğinden yüksek ya da düşük tork değerleri, sürüş esnasında tekerleğin gevşemesine yol açabilir. Araçlarda diğer parçaların montajında da mutlaka üretici tarafından belirlenen tork değerlerine uyulmalıdır. Montaj işlemlerinde, ayarlanabilir tork değerine sahip tork anahtarları veya darbeli sıkma cihazları kullanılabilir.
Bu tür ayarlanabilir montaj ekipmanları belirli bir açıdan Tork Ölçüm Cihazı olarak değerlendirilebilir, ancak doğrudan ölçüm değeri sunmazlar, bunun yerine ayarlanan sınır torkuna ulaşıldığında bir uyarı mekanizması devreye girer. Bu ekipmanların doğru çalışıp çalışmadığını kontrol etmek için ise başka bir Tork Ölçüm Cihazı ile kalibrasyon ve doğrulama yapılabilir.
Tork, planlı olarak dönme hareketine maruz bırakılan ya da statik veya dinamik yükler nedeniyle burulma etkisine uğrayan birçok bileşen için kritik bir ölçüm parametresidir. Bu kapsam, makine mühendisliği ve otomotiv sanayinin yanı sıra inşaat sektörü ile enerji üretim ve dağıtım alanlarını da içine almaktadır.
Vida Bağlantıları için Tork Ölçüm Cihazı
Birçok vida bağlantısı için, montaj sırasında vidaların veya somunların belirli sıkma tork değerlerine göre sıkılması zorunludur. Bu durum yalnızca döner parçaların bağlantıları için değil, aynı zamanda çelik konstrüksiyon gibi alanlarda kullanılan yüksek dayanımlı cıvata bağlantıları için de geçerlidir. Bu tür bağlantılar genellikle, önceden ayarlanmış tork değerine ulaşıldığını akustik ve dokunsal olarak bildiren özel montaj ekipmanlarıyla gerçekleştirilir. Söz konusu ekipmanların doğru çalışıp çalışmadığı ise başka bir Tork Ölçüm Cihazı kullanılarak kalibre edilebilir.
Tork Ölçüm Cihazlarının Üretim Kontrolünde Kullanımı
Üretim kontrolünde Tork Ölçüm Cihazları yalnızca vidalama işlemlerinin izlenmesi ve kontrolü için değil, aynı zamanda malzemelerin viskozitesinin belirlenmesi amacıyla da kullanılabilir. Bir malzeme ne kadar yoğun ve akışkanlığa karşı dirençliyse, viskozitesi o kadar yüksek olur ve karıştırma işlemi sırasında uygulanması gereken tork da buna bağlı olarak artar.
Performans Test Tezgâhlarında Tork Ölçüm Cihazları
Motorlar, tahrik milleri, şanzımanlar ve fren sistemlerinin geliştirilmesi aşamasında ve sonraki test süreçlerinde tork ölçümleri sıklıkla gerçekleştirilir. Elde edilen değerler analiz edilerek, mekanik gücün artırılması ve sistem verimliliğinin iyileştirilmesine yönelik potansiyel geliştirme alanları belirlenir.
Kalibrasyon Amaçlı Tork Ölçüm Cihazları
Darbeli somun sıkma cihazları, tork anahtarları ve tork uygulayan diğer montaj ekipmanları, vida bağlantılarının doğru tork değerinde sıkıldığından emin olmak amacıyla düzenli olarak bir Tork Ölçüm Cihazı ile kontrol edilmelidir. Bu sayede ekipmanların doğruluğu sağlanır ve montaj işlemlerinde oluşabilecek hataların önüne geçilir.
Vidalı Kapaklar için Tork Ölçüm Cihazları
Kapların üzerindeki vidalı kapakların sıkılması sırasında uygulanan tork, bir yandan içeriğin sızmasını veya bozulmasını önlemeli, diğer yandan ise dişlerin zarar görmesine neden olmamalı ve kapağın aşırı sıkı olması nedeniyle açılmasını zorlaştırmamalıdır. Bu nedenle, uygun tork değerinin sağlanması için Tork Ölçüm Cihazı kullanımı büyük önem taşır.
Tork Ölçüm Cihazı, mobil kullanım için el tipi, masaüstü veya test tezgâhları ile üretim hatlarına sabit montajlı olarak farklı versiyonlarda sunulmaktadır. Ölçüm için kullanılan sensör, cihazın gösterge ünitesine entegre olabileceği gibi, kablo aracılığıyla gösterge ve kontrol ünitesine bağlanan harici bir sensör şeklinde de olabilir. Harici sensöre sahip Tork Ölçüm Cihazı, erişimi zor noktalarda da ölçüm yapılmasına olanak sağlar.
Ölçüm aralığı, her zaman test edilecek tork değerlerine uygun şekilde seçilmelidir. Uygulanan tork ölçüm aralığını aşarsa, değer doğru şekilde kaydedilemez ve aşırı yük durumunda sensör zarar görebilir. Bazı Tork Ölçüm Cihazında, maksimum tork değerinin %50’sine kadar aşırı yük koruması bulunmaktadır. Bu, örneğin 100 Nm ölçüm aralığına sahip bir cihazın 100 Nm’ye kadar ölçüm yapabilmesi ve 150 Nm’ye kadar olan yükleri zarar görmeden tolere edebilmesi anlamına gelir. Eğer yüksek ölçüm aralığına sahip bir Tork Ölçüm Cihazı düşük tork değerlerinin ölçümünde kullanılırsa, gösterim hassasiyeti azalır ve daha kaba adımlarla ölçüm yapılır. Örneğin aynı cihaz serisinde 10 Nm maksimum yüke sahip sensörde çözünürlük 0,01 Nm iken, 100 Nm maksimum yüke sahip sensörde yalnızca 0,1 Nm adımlarla gösterim yapılabilir.
Ölçüm hassasiyeti değerlendirilmesinde, yüzde olarak verilen değerlerin ölçüm değerine mi yoksa ölçüm aralığına mı referans verdiğine dikkat edilmesi büyük önem taşır. Ölçüm aralığının %0,5’i olarak verilen bir belirsizlik, 10 Nm’lik bir sensör için 0,05 Nm’lik olası bir sapmaya karşılık gelirken, 100 Nm maksimum kapasiteye sahip bir sensörde bu değer 0,5 Nm’ye çıkar ve böylece on kat daha yüksek bir sapma oluşur.
Örnek 6,20 Nm’lik bir ölçüm değeri, iki farklı cihaz ile ölçülmüştür:
100 Nm ölçüm aralığına sahip Tork Ölçüm Cihazı kullanıldığında, uygulanan tork bu değer için 5,7 Nm ile 6,7 Nm arasında değişebilir. 10 Nm ölçüm aralığına sahip Tork Ölçüm Cihazı ise bu değeri yalnızca 6,15 Nm ile 6,25 Nm arasında tork uygulanması durumunda doğru şekilde gösterebilir.
Ölçüm oranı, Tork Ölçüm Cihazı tarafından belirli bir zaman aralığı içinde kaç ölçüm değerinin kaydedilebildiğini ifade eder. Çok basit tork ölçüm cihazlarında ölçüm oranı ayarlanamaz. Özellikle motorlar gibi tork değişiminin detaylı olarak analiz edilmesi gereken uygulamalarda kullanılan cihazlar, ihtiyaç duyulması halinde saniyede 1.000 ölçüme kadar (1.000 Hz) ölçüm oranına ayarlanabilir.
Bazı uygulamalarda Tork Ölçüm Cihazı ile kısa süre içerisinde çok sayıda ölçüm değeri alınması gerekir ve bu veriler daha sonra analiz edilmek üzere saklanır. Değerlendirme süreci, cihazın geniş dahili hafızaya ve RS-232 veya USB gibi veri aktarım arayüzlerine sahip olmasıyla önemli ölçüde kolaylaşır. Bazı cihazlar ayrıca MicroSD kart gibi çıkarılabilir bellek ortamlarına veri kaydı imkânı sunar. Bunun yanında Tork Ölçüm Cihazları, bazı uygulamalarda alarm çıkışı ile de donatılabilir.
Proje bazlı ölçüm verilerinin kaydedilmesi ve değerlendirilmesi, Tork Ölçüm Cihazı tarafından elde edilen verileri içe aktarabilen yazılımlar sayesinde kolaylaştırılabilir. Bazı Tork Ölçüm Cihazları, analiz yazılımı standart olarak teslimat kapsamında sunulmaktadır. Ölçüm verileri bu yazılıma aktarıldıktan sonra, tork eğrisinin grafiksel gösterimi üzerinden ilgili değerler, tablo verilerine kıyasla çok daha hızlı bir şekilde okunabilir. Önceden tanımlanmış alt ve üst sınır değerler, diyagram üzerinde farklı renkte yatay çizgilerle işaretlenir; böylece sınırların altına düşme veya üstüne çıkma durumları kolaylıkla tespit edilebilir. Grafik altında ise ölçüm sayısı, en küçük ve en büyük ölçüm değeri gibi bilgiler görüntülenir.