Hava Kalitesi Ölçer

Hava hem iç mekanda hem de dış mekanda belirli bir konsantrasyonun üzerinde sağlığı tehdit eden ya da belirli proseslerin çalışmasını bozan bileşenler içerebilir. Uygun hava kalitesi ölçerler, havada bulunan bu maddelerin içeriğinin tespit edilmesini ve gerekli durumlarda uygun önlemlerin alınmasını sağlar. İç mekan havasını izlemek için kullanılan çoğu hava kalitesi ölçerde görsel ya da sesli alarm fonksiyonu ya da renkli ekran mevcuttur. Bu da kullanıcının değerler çok yüksek olduğunda hemen uyarıldığı ve böylece değişen sayısal değerlere sürekli dikkat etmesinin gerekmediği anlamına gelir. Ölçüm değerlerinin ölçüm noktasında okunamadığı yerlere kurulan hava kalitesi ölçerler, ölçüm verilerini harici görüntüleme cihazlarına ya da bilgisayar sistemlerine aktarır.

Hava kalitesi ölçer modelleri başlıca tür ve ölçülebilir parametre sayısına göre farklılık gösterir. Aynı parametrenin ölçüm aralıkları ve hassasiyetleri de farklı cihaz türleri arasında büyük farklılıklar söz konusu olabilir. Karbondioksit (CO2), formaldehit (CH2O ya da HCHO), uçucu organik bileşikler (TVOC) ve partikül içeriği yaygın olarak belirlenen ölçüm parametreleri arasında yer alır. Bunun haricinde, neredeyse tüm hava kalitesi ölçerler sıcaklık ve nemi belirleyebilir. Ozon, azot dioksit, kükürt dioksit, karbonmonoksit, kurum, kurşun, benzen ve diğer hava kirleticilerinin değerleri çevre ve sağlık üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri nedeniyle yetkililer tarafından izlenmektedir. Bunun için federal devletler hem yüksek trafik yoğunluğuna sahip bölgelerde hem de kırsal bölgelerde ölçüm istasyonları kurmuştur. Burada, çeşitli hava kalitesi ölçerler verileri kaydeder ve değerlendirme ve belgeleme gibi işlemler için bu verileri aktarır. Ölçüm verilerinin bir kısmına sorumlu devlet dairelerinin internet sayfalarından ulaşılabilir.

İnce toz içeriği, tanımlanan partikül boyutları için genelde µm/m3 cinsinden partikül miktarı olarak verilir. PM1, PM2.5, PM10 gibi değerlerde PM partikül maddeyi ifade ederken sayılar da kaydedilen partiküldeki maksimum partikül boyutunu gösterir. Farklı partikül boyutlarının solunum yolu üzerinde farklı etkileri bulunur. Bu nedenle, partikül boyutları ayrı olarak ölçülür ve ilgili sınır değerleri ile karşılaştırılır. Yukarıda bahsedilen üç partikül boyutuna ek olarak partikül boyutu için pek çok başka geçiş vardır.

Değerler, belgeleme ve değerlendirme amacıyla hava kalitesi ölçer ile uzun bir süre boyunca kaydedilecek ise depolama seçeneklerinin göz önünde bulundurulması gerekir. Bazı hava kalitesi ölçer modelleri sadece birkaç değeri kaydedebilir ve her modelde kaydedilen verilerin dijital olarak aktarılması için arayüz bulunmaz. Amaçlanan değerlendirmelerin genel olarak belirli bir cihaz tarafından depolanan verilerle mümkün olup olmadığını kontrol etmek önemlidir.

Pek çok insan günün çoğunu iç mekanlarda geçirir. Odadaki mobilyalara ve kullanım yoğunluğuna göre çözücülerden gelen karbonmonoksit, formaldehit ve uçucu organik bileşik seviyelerine hızlı bir şekilde ulaşılabilir. Soluduğumuz hava aracılığıyla bulaşabilen bulaşıcı hastalıklar söz konusu olduğunda enfeksiyon riski iç mekanlarda dış mekanlara göre çok daha yüksektir. Oturma odalarında, ofislerde, sınıflarda ve benzer alanlarda hava kalitesini kontrol etmek için en azından iç mekan havasındaki karbondioksit içeriğini, sıcaklığı ve nemi belirleyebilen hava kalitesi ölçerler önerilir. Karbondioksit içeriği, solunan havadaki tehlikeli maddeler için bir kılavuz değeri olarak kullanılabilir. Karbondioksit değerinin belirlenen kılavuz değerinden üzerine çıkması durumunda havalandırma yoluyla bu seviyenin tekrar düşürülmesi gerekir. Bu yöntem, pencere açılarak ya da havalandırma sistemleri ile uygulanabilir. Otomatik olarak kontrol edilen mekanik oda havalandırmasına rağmen karbondioksit değerinin kabul edilen maksimum değerin üzerine çıkması durumunda havalandırma sisteminin kontrol edilmesi ve tekrar ayarlanması gerekir.

Hava kirleticilerin büyük bir miktarı trafik, ısıtma sistemleri, endüstri ve tarım tarafından üretilse de diğer bir üretim kaynağı da doğal süreçlerdir. Doğal süreçlerin konsantrasyonu ve dağıtımı, özel hava kalitesi ölçerler tarafından seçilen noktalarda kaydedilir. Ozon gibi bir kirleticinin belirli sınır değerini aşması durumunda nüfus uyarılır. Diğer ölçüm değerlerinin art arda ya da devamlı olarak aşılması durumunda belirli motorlu taşıtlar için sürüş yasağı gibi önlemler alınabilir. Bu önlemlerin başarısı, ölçüm değerlerinin uzun vadeli olarak iyileştirilmesine yansıtılmalıdır.

Hava kalitesi, pek çok biyolojik, kimyasal ve fiziksel süreçlerin akışında önemli bir yere sahiptir. Örneğin, gıda üretimi, işlenmesi ve depolamasında yoğurt ve peynir gibi ürünlerin oluşturulabilmesi ve gıdaların uzun süre saklanabilmesi için kesin olarak tanımlanmış koşulların korunması gerekir. Elektronik bileşenlerin, kimyasalların ve tıbbi ürünlerin üretiminde ortam havasının saflığına ilişkin yüksek gereksinimler de mevcuttur. Genelde bu sabit iş yerlerinde ölçüm verilerini merkezi istasyonlara aktarabilen ve kalıcı olarak monte edilen hava kalitesi ölçerler kullanılır. Çoğu zaman bu hava kalitesi ölçerlerden elde edilen mevcut ölçüm verileri, bir parametrenin değerleri istenilen aralıkta olmadığında buna karşı gerekli önlemleri almak için kullanılabilir. Diğer iş yerlerinde iş süreçlerinde özellikle sağlığa zararlı olan yüksek seviyelerde ince toz hatta partiküller ortaya çıkabilir. Bu durumlarda, mobil hava kalitesi ölçerler durum değerlendirmesinde yardımcı olabilir.

VOC, organik kökenli havadaki gaz ya da buhar halindeki maddeleri ifade eder. Hidrokarbonlar, alkoller, aldehitler ve organik asitler bu maddelere örnek olarak verilebilir. 

Pek çok deterjan, çözücü, boya, vernik, yapıştırıcı ve sentetik olarak üretilen diğer maddeler VOC üretebilir. Bunun haricinde, bitki metabolizması, çürüme ve bozunma gibi biyolojik işlemlerle oluşan çok sayıda doğal olarak oluşan organik bileşikler VOC oluşturabilir.

VOC, buharlaşma ya da emisyon yoluyla havada kalabilir. Temizlik ürünleri, yapı malzemeleri, iç mekan döşeme ve dekoru buharlaşma kaynakları olarak sayılabilir. Egzoz, tütün ya da sigara dumanı ve endüstriyel kirlilik de emisyon kaynaklarındandır. Sigara dumanı partikülleri, esas olarak 0.1 … 1.0 mikron boyut aralığında dağıtılır. Gıda hazırlama ve insan metabolizması bile VOC kaynağı olabilir.

Daha az belirgin olan bir diğer etmen de ürünlere sıkıca gömülmeyen çeşitli yabancı maddelerin çoğalmasıdır. Bu yabancı maddeler, ürünün yüzeyinden yavaşça havaya salınabilir. Bu durum, plastiklerdeki çözücü kalıntısı (monomerler), üretim işleminde kullanılan plastikleştiriciler, çözündürücüler, antioksidanlar, stabilizatörler ve katalizörler gibi yardımcı maddeler ve parfüm, alev geciktirici ve biyosidal etkin madde gibi yan ürünler için geçerlidir. Terpen olarak adlandırılan VOC’ler, ahşap gibi doğal kökenli malzemelerden salınabilir. Bunun haricinde, VOC’ler, odundaki ve bitkisel yağlardaki doğal bileşenlerle oksijen, ozon ya da su arasındaki reaksiyonlar sırasında da oluşabilir. 

Genelde iç mekan VOC konsantrasyonları düşüktür ve insan sağlığı ve güvenliğine karşı düşük bir risk oluşturur. Ancak, VOC’ye aşırı miktarda ve uzun süreli maruz kalmak baş ağrısı, baş dönmesi, yorgunluk, bulantı, karaciğer ve böbrek hasarı ve kanser gibi olumsuz sağlık etkilerine yol açabilir. Evlerde, okullarda ve işletmelerde VOC varlığından endişe duyan kişiler, endüstriyel temizlik uzmanları ve ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme (HVAC) uzmanları gibi iç mekan hava kalitesi uzmanlarından tavsiye almalıdır.

Tüketicilerin düşük emisyonlu ürün ve malzemeleri seçmeleri gerekir. Mavi Melek gibi çevre dostu etiketler, satın alma aşamasında kullanıcıya yardımcı olur. AgBB şemasına göre tanınmış bir eko etiket ile başarılı bir şekilde test edilen yapı malzemeleri, VOC emisyon potansiyelinin en aza indirildiğine ilişkin güvence sağlar. Uygun havalandırma ile VOC konsantrasyonunu azaltmak için HVAC sistemlerinin düzenli olarak test edilmesi, ayarlanması ve dengelenmesi yapılmalıdır.

Hava kalitesi ölçer modeli seçerken herhangi bir yardıma ihtiyacınız olması durumunda lütfen info@pce-cihazlari.com.tr adresinden ya da 0212 471 11 47 nolu telefon numarasından bizimle iletişime geçiniz. 

Hava kirliliği, giderek büyüyen ve endişe yaratan bir konudur. Belirli maddelerin varlığı rahatsızlığa ve alerjiye neden olabilir; hatta daha da kötüsü sağlık tehlikesi oluşturabilir. Karbonmonoksit, hidrokarbonlar, azot dioksit ve azot oksit, kükürt dioksit ve ozonun yanı sıra PM2.5 ve PM10 gibi asılı partiküller de kirleticiler arasında yer alır. Yetkililer genelde bu parametreleri şehirler gibi büyük yığılmaların söz konusu olduğu alanlarda ölçer. Ancak, ortam sıcaklığı ve nemine ek olarak bazı ek parametreleri tespit eden bir hava kalitesi ölçer kullanılarak iç mekandaki bazı maddelerin ya da konsantrasyonların ölçülmesi mümkündür.

Örneğin, çok yüksek karbondioksit konsantrasyonu insanların sağlığını etkiler. Karbondioksit konsantrasyonunun yükselmesinin nedeni kirliliktir. Dış mekanda ortalama değer 400 ppm’yi geçer ki bu değer kirliliği çok olan yerlerde daha da yüksektir. Öte yandan, iç mekanda bu değer kısa sürede önemli ölçüde artabilir. Sadece çok yüksek konsantrasyonun sağlık açısından tehlikeli olduğu doğrudur. Ancak, insanların olduğu kapalı bir oda düzenli olarak havalandırılmadığında artan karbondioksit konsantrasyonu çoğu şeyin yanı sıra konsantrasyon eksikliği, baş ağrısı ve baş dönmesine neden olur. Karbondioksit ölçümü yapabilen hava kalitesi ölçer, belirli bir seviyeye ulaşıldığında bunu gösterir. Bunun sonucunda da iç mekandaki alanın havalandırılması gerekir.

İç mekanda bulunan ve sağlığa zarar veren diğer parametrelerden biri de hava kalitesi ölçer ile ölçülebilen formaldehittir. Formaldehit, oda sıcaklığında yanıcı, renksiz ve kendine özgü keskin bir kokusu olan bir gazdır. Formaldehit, malzemelerin üretiminde ve pek çok ev ürününde kullanılan; bu nedenle genelde evlerde rastlanılan bir malzemedir. 0.1 ppm’yi aşan maruziyet seviyeleri, ciltte, gözde, burunda ve boğazda iritasyona sebep olabileceği için sağlığa zararlıdır.

Dikkat edilmesi gereken diğer bir parametre de asılı partiküllerdir. Bu partiküller çoğunlukla PM 2.5 ve PM 10 olarak nitelendirilir. PM kısaltması, partikülün kalınlığını ifade eder. PM10, partikülün çapının 10 µm ya da 10 µm’dan az olduğunu; PM2.5 de çapın 2.5 µm ya da 2.5 µm’dan az olduğunu (1 µm [mikrometre] bir milimetrenin binde biridir) belirtir. Partiküller, boyutlarının haricinde kökenlerinden de ayrılır. Örneğin, dizel araçlar PM 2.5 partikülü yayar. PM 2.5 partikülleri, ciğerlere girip buraya yerleştikleri için sağlık açısından PM 10’a kıyasla daha zararlıdır. PM 2.5 partikülleri kann dolaşımına bile girebilir. PCE Instruments ürün yelpazesinde bu partiküllerin ve diğer zararlı maddelerin konsantrasyonunu ölçen PCE-RCM 12 gibi hava kalitesi ölçerler yer alır.