66.074,00 TL
KDV ve Kargo ücreti hariç
Gaussmetre, adını manyetik akı yoğunluğunun ölçüldüğü Gauss biriminden alır. Bu nedenle Gaussmetre, manyetik alanların nicel olarak ölçülmesi ve değerlendirilmesi için kullanılan bir ölçüm cihazıdır. Ancak manyetik akı yoğunluğu için Uluslararası Birimler Sistemi'nde (SI) kullanılan standart birim Gauss değil, Tesla (T)'dır.
Bir Tesla, amper ve metre başına bir Newtona (N/A·m) karşılık gelir. Ayrıca 1 Tesla = 10.000 Gauss olduğundan, Gauss ile Tesla arasındaki dönüşüm oldukça kolaydır. Bu nedenle günümüzde kullanılan birçok Gaussmetre, ölçüm sonuçlarını hem Gauss (G) hem de Tesla (T) biriminde gösterebilmektedir. Böylece aynı cihaz, hem Gaussmetre hem de Teslametre olarak kullanılabilir.
Manyetik akı yoğunluğundan, manyetik geçirgenlik (permeabilite) yardımıyla manyetik alan şiddeti hesaplanabilir. Aynı şekilde, manyetik alan şiddetinden de manyetik akı yoğunluğu belirlenebilir. Her iki büyüklük de bir manyetik alanın veya etkisinin diğer manyetik alanlara göre ne kadar güçlü olduğunu ifade etmek için kullanılır. Manyetik akı yoğunluğu ile manyetik alan şiddeti arasındaki ilişki aşağıdaki formülle gösterilir:
Manyetik Akı Yoğunluğu = Manyetik Alan Şiddeti × Manyetik Geçirgenlik (Permeabilite)
B = H * μ
Hem manyetik akı yoğunluğu hem de manyetik alan şiddeti yön bağımlı (vektörel) büyüklüklerdir ve ölçüm yapılırken bu özellik dikkate alınmalıdır. Manyetik alan şiddeti, Amper/metre (A/m) birimi ile ifade edilir. Bazı Gaussmetre modelleri, manyetik akı yoğunluğunun yanı sıra manyetik alan şiddetini de ölçerek her iki değeri ekranda gösterebilmektedir.
Gaussmetre, kişilerin elektromanyetik alanlara maruz kalma nedeniyle sağlık açısından risk altında olup olmadığını belirlemek amacıyla yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu amaçla konutlarda, iş yerlerinde ve insanların bulunduğu diğer yaşam alanlarında manyetik alan ölçümleri gerçekleştirilir. Ölçüm sonucunda elde edilen değerler, aşağıdaki standart ve yönetmeliklerde belirtilen maruziyet sınır değerleri ile karşılaştırılarak değerlendirilir:
Gaussmetre, mıknatısların teknik uygulamalarıyla ilgili birçok ölçümde de yaygın olarak kullanılmaktadır. Gaussmetre, kalıcı mıknatısların ve ferromanyetik bileşenlerin manyetik alan şiddetinin hassas, tekrarlanabilir ve tahribatsız (non-destrüktif) olarak ölçülmesini sağlar. Başlıca kullanım alanları şunlardır:
Gaussmetre, hassas elektronik cihazların kurulu bulunduğu ortamlarda statik veya dinamik elektromanyetik alanların cihazların çalışmasını etkileyip etkilemediğinin belirlenmesinde kullanılır. Bu sayede kurulum ortamındaki manyetik alanlar analiz edilerek olası elektromanyetik girişim (EMI) kaynakları tespit edilebilir ve gerekli önlemler alınabilir.
Elektromanyetik alan ölçümü için bir Gaussmetre seçmeden önce, hangi tür elektromanyetik alanların ölçüleceği belirlenmelidir. Bazı Gaussmetre modelleri yalnızca statik manyetik alanları ölçerken, bazıları hem statik hem de düşük frekanslı manyetik alanları ölçebilir. Gelişmiş modeller ise ilave sensörler sayesinde elektrik alanı ve yüksek frekanslı elektromanyetik alanları da aynı anda ölçerek kapsamlı analiz imkânı sunar. Manyetik alan ölçümleri için geliştirilen bazı Gaussmetre modelleri, manyetik alanın X, Y ve Z eksenlerindeki bileşenlerini ayrı ayrı ölçebilir. Ölçülen değerler eksen bazında ayrı ayrı görüntülenebildiği gibi, üç eksenin vektörel toplamı hesaplanarak toplam manyetik alan (efektif/RMS değer) olarak da gösterilebilir.
Gaussmetre seçiminde dikkate alınması gereken diğer önemli kriterler ölçüm aralığı ve çözünürlüktür. Birden fazla sensöre sahip Gaussmetre modellerinde, her bir sensörün ölçüm aralığının planlanan uygulama için uygun olup olmadığı ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Manyetik akı yoğunluğu için maksimum ölçüm değeri, cihaza bağlı olarak 2 Gauss (0,2 mT) ile 30.000 Gauss (3 Tesla) arasında değişebilir. Genel olarak maksimum ölçüm aralığı arttıkça, ölçüm çözünürlüğü ve gösterim hassasiyeti azalabilir. Bazı Gaussmetre modelleri, farklı ölçüm aralıkları arasında manuel seçim yapılmasına olanak sağlarken, gelişmiş modeller ölçülen değere göre en uygun ölçüm aralığını otomatik olarak seçerek daha doğru ve güvenilir ölçüm sonuçları sunar.
Ölçüm aralığı ve çözünürlük ile yakından ilişkili bir diğer önemli kriter, ölçüm sonuçlarının gösterildiği ölçüm birimleridir. Çoğu Gaussmetre, manyetik akı yoğunluğunu hem Gauss (G) hem de Tesla (T) biriminde gösterebilir. Bu özellik, farklı standartlar ve yönetmeliklerde belirtilen sınır değerlerle karşılaştırma yapılmasını kolaylaştırır. Yüksek frekanslı elektromanyetik alan ölçümlerinde ise ölçüm sonuçları, elektrik alan şiddeti için Volt/metre (V/m), manyetik alan şiddeti için Amper/metre (A/m) veya güç yoğunluğu için Watt/metrekare (W/m²) birimlerinde gösterilebilir. Birden fazla ölçüm değerine ihtiyaç duyulan uygulamalarda, Gaussmetre üzerinden istenilen ölçüm biriminin doğrudan seçilebilmesi önemli bir avantaj sağlar. Böylece farklı birimler arasında manuel dönüşüm yapmaya gerek kalmadan ölçüm sonuçları hızlı ve güvenilir şekilde değerlendirilebilir.
Gaussmetre seçiminde yeterli veri kayıt kapasitesi ve ölçüm sonuçlarının bilgisayara aktarılabilmesi de önemli kriterler arasındadır. Bu özellikler, ölçüm verilerinin analiz edilmesini ve raporlanmasını önemli ölçüde kolaylaştırır. Uzun süreli veya kesintisiz ölçümlerde veri kaydedici (datalogger) özelliğine sahip Gaussmetre modelleri tercih edilmelidir. Bu cihazlar, ölçüm değerlerini belirlenen zaman aralıklarında otomatik olarak kaydederek uzun dönemli manyetik alan değişimlerinin izlenmesine olanak sağlar. Önceden tanımlanan sınır değerlerin aşılması durumunda devreye giren optik ve/veya sesli alarm fonksiyonları ise, özellikle potansiyel risk bulunan alanlarda çalışan kullanıcıların zamanında uyarılmasına yardımcı olur ve iş güvenliğinin artırılmasına katkı sağlar.
89/391/EEC sayılı Avrupa Birliği Çerçeve Direktifi'nin 6. maddesinin 3. fıkrası ile 9. maddesinin 1. fıkrası uyarınca işveren, çalışanların iş yerinde maruz kalabileceği riskleri değerlendirmek ve gerekli durumlarda uygun koruyucu önlemleri almakla yükümlüdür. Bu risk değerlendirmesi kapsamında, çalışanların elektromanyetik alanlara maruz kalma riski de dikkate alınmalıdır. Bunun için elektromanyetik alanların hesaplanması veya Gaussmetre gibi uygun ölçüm cihazlarıyla ölçülmesi ve elde edilen sonuçların ilgili mevzuat ve standartlara göre değerlendirilmesi gerekmektedir.
Manyetik alanların ölçülmesi için hem Gaussmetre hem de EMF ölçüm cihazları kullanılabilir. İş yerlerinde elektromanyetik alan maruziyetine ilişkin maruziyet sınır değerleri ve eylem seviyeleri, başta 2013/35/EU Avrupa Birliği Direktifi olmak üzere çeşitli düzenlemelerde tanımlanmıştır. Almanya'da ise bu sınırlar ayrıca Elektromanyetik Alanlara İlişkin İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (EMFV 2016) ile DGUV Vorschrift 15 kapsamında düzenlenmektedir. Bu sınır değerler ve eylem seviyeleri, elektromanyetik alanların insan sağlığı üzerindeki etkilerine ve frekans aralıklarına göre sınıflandırılmıştır. Bu sayede çalışma ortamlarında yapılan ölçümler, ilgili frekans bandına uygun sınır değerlerle karşılaştırılarak çalışanların maruziyet düzeyi güvenilir şekilde değerlendirilebilir.
Elektromanyetik alanların etkileri, doğrudan ve dolaylı etkiler olarak ikiye ayrılabilir.
Elektromanyetik alanların dolaylı etkilerine örnek olarak şunlar verilebilir:
Aktif veya pasif implant taşıyan kişilerin elektromanyetik alanlardan kaynaklanabilecek risklerine ilişkin ayrıntılı bilgiler, Almanya Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı (BMAS) EMF Çalışma Grubu tarafından hazırlanan 451 No'lu Araştırma Raporu'nda yer almaktadır. Bu rapor, elektromanyetik alanlara maruziyet durumunda implant kullanan çalışanların güvenliğinin değerlendirilmesine yönelik kapsamlı bilgiler sunmaktadır.
Yüksek frekanslı elektromanyetik alanların doğrudan etkileri, vücut dokusunda ısınmaya, hatta yanıklara ve diğer doku hasarlarına neden olabilir. 100 Hz'e kadar olan statik ve düşük frekanslı manyetik alanlar ise başlıca aşağıdaki etkilere yol açabilir:
Bu tür etkilerden kaynaklanabilecek riskleri önlemek amacıyla, elektromanyetik alan maruziyeti Gaussmetre veya EMF ölçüm cihazı ile ölçülür ve elde edilen değerler belirlenmiş maruziyet sınır değerleri ile karşılaştırılır. Bu değerlendirmede maruziyet sınır değerleri (Exposure Limit Values - ELV) ile eylem seviyeleri (Action Levels - AL) arasında ayrım yapılır. Aşılmaması gereken maruziyet sınır değerleri, bilimsel olarak kanıtlanmış akut biyolojik etkiler esas alınarak belirlenmiştir. Bu sınır değerler, insan vücudu içerisinde oluşabilecek en yüksek izin verilebilir maruziyet seviyelerini ifade eder. Duyusal etkiler için belirlenen sınır değerler ise geçici duyusal rahatsızlıkları ve beyin fonksiyonlarındaki hafif, geçici değişiklikleri sınırlandırmayı amaçlar. Bunlardan ayrı olarak, sağlık etkilerine yönelik sınır değerler, elektromanyetik alanların neden olabileceği doku ısınması ile sinir ve kas dokusunun elektriksel uyarılması sonucu oluşabilecek olumsuz etkileri önlemek amacıyla belirlenmiştir.
Eylem seviyeleri, tehlike değerlendirmesi yapılırken radyasyona maruz kalan vücut üzerinde ölçüm yapılmasına gerek kalmaması amacıyla belirlenmiştir. Bunun yerine, etkiye neden olan dış elektromanyetik alanın şiddeti ölçülür ve değerlendirilir. Elektrik alanlarına maruziyette, düşük veya yüksek eylem seviyelerinin aşılması durumunda belirli koruyucu ve önleyici tedbirlerin alınması gerekir. Manyetik alanlarda ise düşük eylem seviyesi duyusal etkiler için, yüksek eylem seviyesi ise sağlık üzerindeki etkiler için geçerlidir.
Elektromanyetik alanların oluşturabileceği tehlikelere karşı yalnızca çalışanlar değil, toplumun tamamı korunmalıdır. Almanya'da bu konu, 26. Federal Emisyon Kontrol Yönetmeliği (26. BImSchV – Elektromanyetik Alanlar Yönetmeliği) ile düzenlenmektedir. Bu yönetmelik, anma gerilimi 2 kV ve üzeri olan sabit yüksek frekanslı, düşük frekanslı ve doğru akım (DC) tesislerinin kurulması ve işletilmesine ilişkin sınırlandırmaları belirler. Yönetmeliğin amacı, elektrik, manyetik ve elektromanyetik alanların zararlı etkilerine karşı genel halkı, çevrede yaşayan kişileri ve çevreyi korumaktır.
100.000 Hz ile 300 GHz arasındaki frekanslara sahip elektromanyetik alanlar yüksek frekanslı elektromanyetik alanlar olarak tanımlanır. Bu alanların şiddeti, uygun bir Gaussmetre veya EMF ölçüm cihazı ile elektrik alan şiddeti ya da manyetik alan şiddeti üzerinden belirlenebilir. Her iki alan büyüklüğü birbirini etkilediğinden, bunlardan birinin ölçülmesi yeterlidir, diğer değer ise ölçülen büyüklükten hesaplanabilir. Yüksek frekanslı elektromanyetik alanlar ışık hızıyla yayılır ve alan şiddeti mesafenin karesiyle ters orantılı olarak azalır. Bu da, radyasyon kaynağına olan mesafe üç katına çıkarıldığında, alan şiddetinin önceki değerinin dokuzda birine düştüğü anlamına gelir.
Çalışma yeri veya bulunulan ortamın radyasyon kaynağından uzaklaştırılma imkânı varsa, uygun bir Gaussmetre kullanılarak önerilen eşik değerlerin hangi bölgelerde aşılmadığı kolaylıkla belirlenebilir.