buradan (PDF, 921,7 kB) ulaşabilirsiniz.
13.826,00 TL
KDV ve Kargo ücreti hariç
Kimyasal formülü CO2 olan, basitçe CO2 olarak da yazılan madde karbondioksittir. Karbondioksit, atmosferin doğal bir bileşenidir, ancak insan ve hayvan metabolizması, fermantasyon ve yanma süreçlerinde de oluşur.
Birçok gazlı içecek, içinde çözünmüş karbondioksit içerir ve bu gazın yalnızca küçük bir kısmı suyla reaksiyona girerek karbonik asit oluşturur. Basınçlı şişe açıldığında kabarcıklar yükselir ve karbondioksit sıvıdan çevredeki havaya salınır. Bitkiler fotosentez için karbondioksite, suya ve güneş ışığına ihtiyaç duyar; bu süreçte bitki glikoz üretir ve ortama oksijen salar.
Karbondioksit yanıcı değildir ve kimyasal olarak inerttir – yani tepkimeye girme eğilimi düşüktür. Karbondioksit doğrudan zehirli değildir, ancak yüksek konsantrasyonlarda oksijen alımını engellediği için insanlar ve hayvanlar için ölümcül olabilir. Karbondioksit havadan ağır olduğu için çukurlarda birikebilir. Normal dış ortam koşullarında, sıcaklık farklarından kaynaklanan hava hareketleri sayesinde genellikle yeterli bir karışım sağlanır.
Yükseltilmiş Karbondioksit Konsantrasyonuna Sahip İş Yerlerinde CO2 Ölçer
Karbondioksitin teknik olarak kullanıldığı ya da süreçler sonucunda büyük miktarlarda salındığı çalışma alanlarında, CO2 konsantrasyonu sürekli olarak bir CO2 ölçer ile izlenmelidir. Bu durum aşağıdaki örnekleri kapsar:
CO2 ölçer bu alanlarda yalnızca çalışanların korunması amacıyla değil, aynı zamanda süreçlerin izlenmesi için de kullanılabilir. CO2 koruyucu atmosferinde paketlenmiş gıdaların raf ömrü, doğrudan CO2 konsantrasyonuyla ilişkilidir. Fermantasyon süreçlerinde ortamdaki karbondioksit artışı, sürecin ilerlemesi hakkında bilgi verir.
Ayrıca enerji üretim tesislerinde, atık su arıtma tesislerinde ya da yanma ve bozunma süreçleriyle karbondioksit salınımı olan atölyelerde çalışanlar da yüksek konsantrasyonlara karşı korunmalıdır. Özellikle kuyu, çukur, silo, tank veya yer altı borularında çalışırken tehlike artar çünkü karbondioksit yere çöker ve çevredeki hava akımıyla taşınmaz veya seyreltilmez.
Bu tehlikeli alanlar, giriş yapılmadan önce mobil bir CO2 ölçer ile kontrol edilmelidir. Sadece bir fermantasyon tankına eğilmek bile bilinç kaybına ve ardından boğularak ölüme yol açabilir, çünkü kişi kendi kendini kurtaramaz hale gelir!
Tehlike altında çalışması gereken kişiler, sesli alarm özelliği olan bir CO2 ölçer taşımalıdır. Tehlikeli alanda çalışırken CO2 konsantrasyonu artarsa, alarm devreye girer ve bölge zamanında terk edilebilir.
CO2 Ölçer Evlerde, Ofislerde, Okullarda, Lokantalarda, Spor ve Toplantı AlanlarındaGünlük yaşam alanlarında karbondioksit esas olarak insanların solunumu yoluyla oluşur. Odadaki kişi sayısı arttıkça CO2 seviyesi daha hızlı yükselir. Ampul sinyalli basit bir CO2 ölçer, kullanıcıların gerektiğinde havalandırma yapmasına yardımcı olur. Mevcut havalandırma olanaklarıyla yeterli hava değişimi sağlanamıyorsa, yapısal değişiklikler ya da kullanıcı sayısının azaltılması gibi önlemlerle hava kalitesi iyileştirilebilir.
Yaşam alanlarında kullanılan CO2 ölçer, soluma yüksekliğinde ve odadaki hava ile temas edecek şekilde yerleştirilmelidir. Sayısal göstergenin yanı sıra yeşil-sarı-kırmızı ışık sinyali veren bir ekran, uzaktan da kolayca görülebilir ve hava kalitesinin izlenmesini kolaylaştırır.
Gösterge yeşilden sarıya döndüğünde havalandırma yapılmalıdır. Kırmızıya geçtiğinde ise derhal çapraz havalandırma sağlanmalıdır.
CO2 Ölçer ile Duman ve Egzoz Kontrolü Duman ve egzoz gazlarındaki karbondioksit seviyesi, yanma verimliliğinin bir göstergesidir. Yanma sürecine çok fazla veya çok az hava verilirse, yakıt tam verimli kullanılmaz.Isıtma sistemleri ya da motorlu araçların egzoz kontrolü için kullanılan CO2 ölçerlerin, belirli noktalara yerleştirilen özel probları vardır.
Yangın Söndürmede CO2 Kullanımı Sonrası CO2 ÖlçerKarbondioksit, hem sabit yangın söndürme sistemlerinde hem de taşınabilir yangın söndürücülerde söndürücü madde olarak kullanılır. Özellikle elektrikli sistem odaları, sunucu sistemleri ve laboratuvarlar için uygundur çünkü CO2 herhangi bir kalıntı oluşturmaz.
Ancak CO2 salınımı, tehlikeli seviyelere ulaşabilir. Solunum cihazı olmadan CO2 ile söndürme yapılmış bir ortama girilecekse, önceden ortam havasındaki CO2 seviyesi mutlaka bir ölçer ile kontrol edilmelidir.
Havadaki karbondioksit oranı genellikle ppm veya hacim yüzdesi (Vol.-%) cinsinden belirtilir. 
Ppm, milyonda bir parça anlamına gelir. Ağırlık bazında 1 ppm, 1 mg/kg; hacim bazında 1 ml/m³’e eşittir. (1 ppm = 1 mg/kg = 1 ml/m³)
Çalışma alanı sınır değerleri ve iç ortam CO2 seviyesi için önerilen referans değerler genellikle ppm cinsindendir. Ölçüm aralığı, kullanıcıyı uyarmak veya sistemleri kontrol etmek için gerekli değerlere göre sınırlandırılabilir.
Pek çok teknik uygulamada, iç mekanlara göre daha yüksek karbondioksit konsantrasyonları ölçülür. CO2 ölçer hem ölçüm aralığı hem de sensör yapısı bakımından kullanım amacına uygun olmalıdır.
Egzozla kirlenmemiş dış hava yaklaşık %0,038 CO2 içerirken, insanın verdiği nefeste bu oran yaklaşık %4’tür.
Tehlikeli iş yerlerinde CO2 konsantrasyonu %0,5 (5.000 ppm) değerini 8 saatlik çalışma süresince geçmemelidir. 15 dakikalık kısa maruz kalma süresi için bu sınır değer 2 katına kadar aşılabilir.
Yani, CO2 ölçer 15 dakika boyunca %1’lik bir ortalama gösteriyorsa, bu değerin ardından seviyeler tekrar sınır değerin altına düşüyorsa kabul edilebilir.
Max von Pettenkofer, daha 1858 yılında, ortak yaşam alanlarındaki hava kalitesinin izlenmesi için karbondioksit seviyesini temel gösterge olarak tanımlamıştır. Çünkü o dönemde bile karbondioksit miktarı nesnel olarak ölçülebilmekteydi. Pettenkofer’in, karbondioksit oranı %0,1 hacim değerinin üzerine çıktığında havalandırma yapılması gerektiğine dair önerisi, günümüzde yapılan çevre sağlığı araştırmalarıyla da doğrulanmıştır.
Duman ve egzoz gazlarındaki karbonmonoksit oranı, eksik yanmanın bir göstergesidir. Isıtma sistemleri, motorlu taşıtlar, içten yanmalı motorla çalışan makineler ile motorlu testere, çim biçme makinesi ve yaprak üfleyici gibi sıvı yakıtla çalışan küçük cihazlar için egzoz gazındaki karbonmonoksit miktarına ilişkin belirlenmiş azami emisyon sınırları bulunmaktadır. Bu sınır değerlere uyulup uyulmadığı özel bir CO ölçüm cihazı ile kontrol edilebilir. Bu sınırlar yalnızca hava kalitesinin korunmasına hizmet etmez, aynı zamanda yakıtın verimsiz kullanıldığına ve bakım gereksinimlerine dair önemli bilgiler de sağlar.
2008 yılında Federal Çevre Ajansı'nın iç mekan rehber değerleri çalışma grubu şu değerleri önermiştir:
Kan pH değeri bu süre zarfında 0,04 birim değişir ve alt norm sınırı olan 7,35'e düşmez.
Eğer solunum havasındaki CO2 oranı %4'ten fazla olursa, CO2 kanla oksijen arasında değiş tokuş edilemez ve kan dolaşımında birikmeye başlar.
Kimyasal bileşim formülü CO, halk arasında genellikle "karbonmonoksit" olarak adlandırılır. Büyük miktarlarda karbonmonoksit, fosil yakıtların ve biyokütlenin eksik yanması, orman ve çalılık yangınları ile metan ve diğer uçucu organik bileşiklerin oksidasyonu sırasında meydana gelir.
Enerji üretiminin yanı sıra, özellikle motorlu taşıt trafiği, sanayileşmiş bölgelerde havadaki CO yükünün başlıca kaynaklarından biridir. Karbonmonoksit, insanların ve hayvanların oksijen alımını engelleyen güçlü bir solunum zehiridir ve merkezi sinir sistemi üzerinde etkiler yapar.
Karbonmonoksit sadece renksiz, kokusuz ve tatsız olmakla kalmaz, aynı zamanda diğer solunum zehirlerine özgü öksürük veya nefes darlığı gibi tahrişlere de yol açmaz. Karbonmonoksit, karbon dioksite yanar. Havadaki oranı %12,5 ile %75 arasında olduğunda, patlayıcı karışımlar oluşur.
Bir kablo yangını, arızalı bir gazlı ısıtıcı veya bir yer altı otoparkındaki yangın, karbonmonoksit emisyonları nedeniyle tüm bir binanın sakinlerini tehlikeye atabilir. Karbonmonoksit, kaynağından uzak olan odalarda bile birikebilir, çünkü gaz, kalın tavanlar ve duvarlar dahil olmak üzere tüm yapıları geçebilir. Alarm fonksiyonu bulunan bir CO ölçer, karbonmonoksit konsantrasyonu arttıkça tehlike alanının terk edilmesini sağlamak için zamanında uyarı yapar.
Bir CO ölçer, çeşitli ortamlarda karbonmonoksit konsantrasyonunun izlenmesi için vazgeçilmez bir araçtır. Karbonmonoksit (CO), renksiz ve kokusuz bir gaz olup, yüksek konsantrasyonlarda sağlık için ciddi bir tehlike oluşturur. Bu nedenle, aşağıdaki alanlarda bu gazın doğru bir şekilde izlenmesi son derece önemlidir:
Karbonmonoksit, özellikle kapalı alanlarda ve yanma veya oksidasyon süreçlerinin yakınında, sağlık için tehlikeli konsantrasyonlarda oluşabilir. İnsan, bu gazı hiçbir duyusuyla algılayamaz.
Madenciler, karbonmonoksite karşı çok daha hassas olduğu için kanaryaları kullanırlardı. Şaftta taşıdıkları kuşun solunumu durduğunda, genellikle madencilere tehlikeli alanı terk etmek için yeterli zaman kalırdı. Bugün ise, işyerine götürülen veya orada sabit olarak kurulu bir CO ölçer, zamanında uyarı yapar.
Ölçülen karbonmonoksit değerleri kaydedilip değerlendirilirse, bazı durumlarda gelecekteki yüksek CO yüklerinin önlenmesi için önlemler alınabilir. Dizel veya benzinle çalışan forkliftler, inşaat makineleri veya gazla çalışan ısıtıcıların kapalı bir alanda kullanımı, zaten hayati tehlike oluşturacak düzeyde karbonmonoksit konsantrasyonlarına yol açabilir.
Bahçe kulübelerinde ve dairelerde karbonmonoksit zehirlenmeleri nedeniyle ölümlerle ilgili başlıklar sıkça yer alır. Her ne kadar bacacı, ısıtma sistemlerinin işlevini düzenli aralıklarla kontrol etse de, özel hava koşullarını ya da durumu geleceğe dönük olarak daha da kötüleştirebilecek diğer faktörleri dikkate alması mümkün değildir.
Yüksek derecelerin üzerinde sıcaklıkların olduğu sıcak hava dalgalarında bir dizi karbonmonoksit kazaları meydana gelebilir.Olağanüstü sıcaklıklar nedeniyle, gazlı ısıtıcıların egzoz gazları yaşam alanlarına yayılabilir. Egzoz gazlarının dışarıya yeterince atılamaması, klima sistemleri ve dışa hava değişimi yapan davlumbazlar gibi cihazlarla daha da şiddetlenebilir.
Gazlı ısıtıcılar, gazlı su ısıtıcılar veya odun sobalarıyla donatılmış tüm ısıtılan binalarda, karbonmonoksit seviyesi sürekli olarak bir CO ölçüm cihazı ile izlenmelidir.
Ayrıca, yalnızca ara sıra ısıtılan bahçe evlerinde ve diğer odalarda veya elektrik jeneratörleri ya da LPG ısıtıcıları gibi diğer yakıtla çalışan cihazların kullanıldığı yerlerde, bir CO ölçer, yüksek CO konsantrasyonlarının oluşturduğu tehlikeleri zamanında tespit etmeye yardımcı olur. Özellikle uyunulan odalar için, CO ölçerin, yasal olarak zorunlu olan duman dedektörleri gibi, sesli bir alarm özelliğine sahip olması gerekir.
Tütün ve nargile içildiğinde de karbonmonoksit oluşur. Birden fazla nargilenin aynı anda kullanıldığı nargile barlarında, Gıda ve Konaklama Endüstrisi İşveren Sendikasına göre karbonmonoksit zehirlenmeleri giderek daha sık meydana gelmektedir. Karbonmonoksit, burada yanan kömür nedeniyle oluşur.
Hamburg Belediyesi, artan zehirlenme vakalarına ilk tepki veren eyalet oldu ve nargile barlarında havalandırma sistemlerinin kullanılmasını ve oda havasının bir CO ölçer ile izlenmesini zorunlu kıldı.
Duman ve egzoz gazlarındaki karbonmonoksit seviyesi, eksik yanmanın bir göstergesidir. Hem ısıtma sistemleri, motorlu taşıtlar, içten yanmalı motorlara sahip makineler, hem de sıvı yakıtla çalışan küçük cihazlar, örneğin testere, çim biçme makinesi ve yaprak üfleyiciler için, egzoz gazlarındaki karbonmonoksit seviyesi için belirli maksimum emisyon değerleri bulunmaktadır.
Bu sınır değerlerin uyumu, özel bir CO ölçer ile kontrol edilebilir. Bu değerler yalnızca hava kalitesinin korunmasına yardımcı olmakla kalmaz, aynı zamanda kötü yakıt kullanımı ve gerekli bakım önlemleri hakkında da ipuçları sunar.
İtfaiye ve kurtarma hizmetleri çalışanları, kapalı alanlarda ve havalandırması yetersiz bölgelerde karbonmonoksit bulunması muhtemel olan operasyonlarda, mobil bir CO ölçer taşıyarak kendi güvenliklerini riske atmamalıdır. Böyle bir CO ölçer, genellikle sadece sesli bir alarm vermekle kalmaz, aynı zamanda titreşimli uyarı da yaparak, gürültü ve dikkatsizlik durumlarında da uyarının algılanmasını sağlar.
Alman Yasal İş Kazası Sigorta Kurumu (DGUV), 2015 yılında bu konu hakkında kompakt bir bilgilendirme sayfası hazırlamıştır. "İtfaiyeler ve Yardım Kuruluşları" konusundaki Bilgilendirme Sayfası No. 07, "İtfaiyeler ve Yardım Kuruluşlarında Karbonmonoksit Uyarı Cihazlarının Kullanımı" başlığını taşımaktadır ve PDF formatında ücretsiz olarak sunulmaktadır.
Bir CO ölçer mevcut ölçüm aralıklarını ve belirlenen değerleri sınıflandırabilmek için aşağıda önemli karbonmonoksit değerlerinin bir listesi bulunmaktadır. Üst değerler ve bunların değerlendirilmesi, büyük ölçüde vfdb yönergesi 10/03 "Yangınlarda Zararlı Maddeler"den alınmıştır.
Vfdb, günlük yaşamın ve sanayi toplumunun tehlikelerine karşı güvenliği artırmak amacıyla kurulmuş bir dernektir. Vfdb kısaltması, Alman Yangın Güvenliği Derneği'ni (Vereinigung zur Förderung des deutschen Brandschutzes e. V.) ifade eder. Kişisel koruma amacıyla kullanılan bir CO ölçer, düşük seviyelerde yeterli hassasiyet ve bir veya iki alarm eşiği bulunması kesinlikle gereklidir.
| Solunum Havasında Karbonmonoksit Konsantrasyonu | Etkisi |
|---|---|
| 0,2 mg/m³ / 0,16 ppm | Almanya Federal Çevre Dairesi tarafından seçilen ölçüm noktalarındaki yıllık ortalama değer |
| 10 mg/m³ / 8,6 ppm | Federal Emisyon Kontrol Yönetmeliği'ne göre, açık havada 8 saatlik en yüksek ortalama değer, aşılması durumunda hava kalitesini iyileştirmek için önlemler alınmalı |
| 23 mg/m³ / 20 ppm | AB Direktifi 2017/164'e göre, 8 saatlik sınır değer, ortalama olarak ölçülür |
| 35 mg/m³ / 30 ppm | Kurtarma güçleri için dikkat sınır değeri, AGBF'nin AK G ve Kuzey Zehir Bilgi Merkezi'ne göre, çalışma yeri sınır değeri olarak 8 saatlik vardiya ortalaması, prensipte korumalı olmayan kişiler için henüz bir tehlike oluşturmaz, ancak karbonmonoksit seviyesinin daha fazla artışı engellenmelidir. |
| 75 mg/m³ / 60 ppm | Çalışma alanı sınırı, 15 dakikalık kısa süreli değer, alan havalandırılmalı, itfaiye alarmı verilmeli, kurtarma ekiplerinin kalış süresi maksimum 15 dakika ile sınırlandırılmalı |
| 117 mg/m³ / 100 ppm | AB Direktifi 2017/164'e göre, 15 dakikalık sınır değer, ortalama olarak ölçülür |
| 250 mg/m³ / 200 ppm | Kurtarma güçleri için tehlike sınırı, AGBF'nin AK G ve Kuzey Zehir Bilgi Merkezi'ne göre, 30 dakika sonra hafif zehirlenme belirtileri, 2-3 Saat sonra baş ağrıları, çapraz havalandırma, alanı terk etme, itfaiye alarmı verme. |
| 375 mg/m³ / 300 ppm | Belirgin zehirlenme belirtileri, nabızda yavaşlama, kan basıncında artış, titreme |
| 500 mg/m³ / 400 ppm | 2-3 saatlik inhalasyon sonrası belirgin zehirlenme belirtileri |
| 625 mg/m³ / 500 ppm | Kurtarma güçleri için kullanım sınırı, AGBF'nin AK G ve Kuzey Zehir Bilgi Merkezi'ne göre, 10 dakika sonra hafif ve 20-30 dakika sonra orta derecede zehirlenme belirtileri ve halüsinasyonlar. Tehlike alanını terk etme, itfaiyeye alarm verme. |
| 1.250 mg/m³ / 1.000 ppm | Birkaç dakika sonra orta derecede belirtiler ve hareket kısıtlılıkları, 2 Saat sonra potansiyel olarak ölümcül. |
| 1.875 mg/m³ / 1.500 ppm | Bir Saatlik solunum sonrası ölüm. |
| 3.750 mg/m³ / 3.000 ppm | Birkaç dakika sonra şiddetli zehirlenme belirtileri, 30 dakika sonra potansiyel olarak ölümcül. |
| 10.000 mg/m³ / 8.000 ppm | Anında ölüm. |